Araknoid kist nedir, neden oluşur?
Araknoid kist, beyni çevreleyen zarlardan biri olan araknoid zarla ilişkili, sıvı içeren bir keseciktir; beyin tümörü veya kanserle aynı şey değildir. [1], [2] Bu yazı beyindeki araknoid kistler hakkındadır; başka kist türleri için aynı açıklamalar geçerli olmayabilir. [2]
Birçok araknoid kist gelişimsel kökenlidir; yetişkinlikte fark edilmesi, o sırada yeni oluştuğu anlamına gelmez. [2] Zar tabakalarının gelişim sırasında ayrışması gibi mekanizmalar üzerinde durulsa da her kişide kesin bir neden gösterilemez. [2]
48 binden fazla erişkinin MR kayıtlarını inceleyen bir araştırmada yaklaşık her 100 kişinin 1–2'sinde araknoid kist saptanmıştır; oran %1,4'tür. [3] Sık görüldüğü yerler arasında şakak bölgesinin iç tarafı, beyinciğin arkası ve beyin yüzeyine komşu bölgeler vardır. [3] Bu oran, MR çekilmiş bir gruba aittir; herkesin kişisel riskini göstermez.
Baş ağrımın nedeni kist olabilir mi?
485 hastanın değerlendirildiği bir çalışmada, kistlerin büyük çoğunluğu belirtisiz kabul edilmiştir. [4] Görüntüleme nedenleri arasında baş ağrısı, nöbet ve inme değerlendirmesi de yer almıştır. [4] Bu nedenle görüşmede, “Yakınmamı bu kist açıklıyor mu?” sorusunun yanıtı da aranır. [1]
Yeni başlayan veya giderek artan baş ağrısı, açıklanamayan kusma ya da görme ve denge değişiklikleri için bir hekime başvurun. [6], [7] Daha önce kistin sorun oluşturmadığının söylenmiş olması, yeni yakınmaları göz ardı etmek için bir gerekçe değildir. [6]
MR raporunda hangi bilgiler önemlidir?
Raporunuzu, mümkünse önceki görüntülerinizle birlikte görüşmeye götürün. “Bu görünüm tipik bir araknoid kiste uyuyor mu?”, “Çevre dokulara bası var mı?” ve “Önceki görüntüyle karşılaştırıldığında değişiklik var mı?” diye sorabilirsiniz. Farklı raporlardaki ölçümleri kendi başınıza büyüme olarak yorumlamak yerine, görüntülerin karşılaştırılmasını isteyin.
Araknoid kist ne zaman tedavi gerektirir?
Kistin beyin-omurilik sıvısının dolaşımını engelleyerek sıvı birikimine, yani hidrosefaliye yol açması veya çevre dokulara basıyla ilişkili bulgular oluşturması müdahaleyi gündeme getirebilir. [2], [4] Kistle açıklanabilen ilerleyici yakınmalar da bu değerlendirmede önemlidir. [2] Raporda yalnızca “büyük” yazması, ameliyat gerektiği anlamına gelmez. [2]
Ameliyat öneriliyorsa, hangi yakınmanın veya bulgunun düzelmesinin beklendiğini sorun. Beklenen yararı ve riskleri konuşun; ameliyatsız takibin sizin için uygun olup olmadığını da sorun. Günlük yaşamınızı en çok etkileyen sorunu anlatmanız, bu görüşmenin hedefini netleştirebilir.
Her araknoid kist için düzenli MR gerekir mi?
Hall ve arkadaşlarının araştırmasında kontrol görüntülemesi yapılmış 148 kişinin 147'sinde kist aynı boyutta kalmış veya küçülmüştür. [4] Geriye dönük bu çalışma, gereksiz tekrar görüntülemeden kaçınmayı destekler; sizin için bir daha hiçbir koşulda MR gerekmeyeceğini göstermez. [4]
Kontrol önerildiyse ne zaman ve hangi nedenle yapılacağını öğrenin. Düzenli kontrol gerekmiyorsa da hangi yeni belirtilerde yeniden başvurmanız gerektiğini sorun.
Çocuğumda araknoid kist varsa takip farklı mı olur?
Ameliyat gerekiyorsa hangi yöntemler kullanılır?
Kist duvarında açıklık oluşturularak sıvının çevredeki doğal boşluklara geçmesi sağlanabilir; bu işleme fenestrasyon denir. [1], [2] Kistin yerine ve özelliklerine göre endoskopik veya açık mikrocerrahi yöntem kullanılabilir. [1], [2] Bazı durumlarda sıvıyı başka bir bölgeye yönlendiren şant gerekir. [2] Her yerleşim için tek bir yöntemin en iyi olduğu söylenemez. [2]
Ameliyattan sonra kist ve yakınmalar tamamen geçer mi?
Ameliyatın amacı her zaman kisti tamamen ortadan kaldırmak değildir; sıvı dolaşımını ve basıyla ilişkili sorunları düzeltmek hedeflenir. [1] Seçilmiş erişkin hastaların izlendiği ileriye dönük bir çalışmada ameliyat sonrasında baş ağrısında, baş dönmesinde ve yaşam kalitesinde iyileşme bildirilmiştir. [5] Ancak bu sonuçlar, tesadüfen kist saptanan herkese genellenemez ve kişisel bir başarı güvencesi vermez. [5]
Yakınmaların tamamı her hastada geçmeyebilir. [5] Özellikle baş ağrısının kistle ilişkisi kesin değilse, ameliyattan sonra da değerlendirme gerekebilir. [1], [5] Sonuç, yalnız MR'da kistin ne kadar küçüldüğüne değil, yakınmalarınıza ve bunların günlük yaşamınıza etkisine de bakılarak değerlendirilir. [1], [5]
Hangi belirtilerde acil yardım almalısınız?
Hekim görüşmesine nasıl hazırlanabilirsiniz?
Önceki görüntülerinizi, raporlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini yanınıza alın. Baş ağrınız varsa ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, eşlik eden belirtileri ve kullandığınız ağrı kesicileri not etmek değerlendirmeye yardımcı olabilir. [6]
Görüşmeden şu soruların yanıtlarıyla ayrılmaya çalışın: “Şu an tedavi gerektiren bir bulgu var mı?”, “Kontrol gerekiyorsa ne zaman ve neden?” ve “Hangi yeni belirti planı değiştirir?”
Sık sorulan sorular
Araknoid kist kanser midir?
Hayır. Tipik araknoid kist sıvı içeren, tümörden farklı bir oluşumdur. Bununla birlikte görüntünün gerçekten bu tanıya uyduğunun değerlendirilmesi gerekir. [1]
Baş ağrımın nedeni kesinlikle kist mi?
Hayır. Baş ağrısı için çekilen MR'da kist tesadüfen bulunabilir. Eşzamanlı bulunmaları, neden-sonuç ilişkisini tek başına kanıtlamaz. [4]
Kaç santimetrelik araknoid kist ameliyat edilir?
Araknoid kist büyür mü?
MR'da kist kalması ameliyatın başarısız olduğunu mu gösterir?
Ameliyatsız takip önerilmesi ihmal anlamına gelir mi?
Kaynaklar
- Carbone J, Sadasivan AP. Intracranial arachnoid cysts: Review of natural history and proposed treatment algorithm. Surg Neurol Int. 2021;12:621. DOI: 10.25259/SNI_946_2021. PMID: 34992937.
- Jafrani R, Raskin JS, Kaufman A, Lam S. Intracranial arachnoid cysts: Pediatric neurosurgery update. Surg Neurol Int. 2019;10:15. DOI: 10.4103/sni.sni_320_18. PMID: 30815323.
- Al-Holou WN ve ark. Prevalence and natural history of arachnoid cysts in adults. J Neurosurg. 2013;118:222-231. DOI: 10.3171/2012.10.JNS12548. PMID: 23140149.
- Hall S ve ark. Natural History of Intracranial Arachnoid Cysts. World Neurosurg. 2019;126:e1315-e1320. DOI: 10.1016/j.wneu.2019.03.087. PMID: 30898748.
- Moss T, Helland CA, Mørkve SH, Wester K. Surgical decompression of arachnoid cysts leads to improved quality of life: a prospective study-long-term follow-up. Acta Neurochir. 2019;161:2253-2263. DOI: 10.1007/s00701-019-03990-6. PMID: 31385039.
- NICE. Headaches in over 12s: diagnosis and management, CG150, Recommendations, bölüm 1.1. Resmî klinik kılavuz; DOI/PMID atanmış makale değildir.
- NHS. Headaches ve Symptoms of a stroke. Resmî hasta bilgilendirmesi.
- İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü. 112 Acil Sağlık Hizmetleri.
- Martínez-Lage JF ve ark. CSF overdrainage in shunted intracranial arachnoid cysts: a series and review. Childs Nerv Syst. 2009;25:1061-1069. DOI: 10.1007/s00381-009-0910-y. PMID: 19452154. Sekiz hastalık olgu serisi ve derleme.
